Krejt-kah-pak

Gjinia dhe çrregullimet psikologjike

Çrregullimet psikologjike mund t’i prekin gratë dhe burrat në mënyra të ndryshme. Disa çrregullime janë më të zakonshme tek gratë siç janë depresioni dhe ankthi. Ekzistojnë gjithashtu disa lloje të çrregullimeve që janë unike për gratë. Për shembull, disa gra mund të përjetojnë simptoma të çrregullimeve psikologjike në momentet e ndryshimit të hormoneve, të tilla si depresioni perinatal, çrregullimi disforik premenstrual dhe depresioni i lidhur me perimenopauzën.

Kur bëhet fjalë për çrregullime të tjera psikologjike të tilla si skizofrenia dhe çrregullimi bipolar, kërkimet nuk kanë gjetur dallime në shkallën se si burrat dhe gratë përjetojnë këto çrregullime.

Por gratë mund t’i përjetojnë këto çrregullime ndryshe – simptoma të caktuara mund të jenë më të zakonshme tek gratë sesa tek burrat dhe rrjedha e çrregullimit mund të ndikohet nga gjinia e individit.

Studiuesit vetëm tani kanë filluar të dallojnë faktorët e ndryshëm biologjikë dhe psikosocialë që mund të ndikojnë në shëndetin mendor të grave dhe burrave.

Ndryshimet gjinore dhe shëndeti mendor

Çrregullimet psikologjike mund të shoqërohen me një barrë të konsiderueshme të sëmundshmërisë dhe paaftësisë. Shkalla e prevalencës gjatë gjithë jetës për çdo lloj çrregullimi psikologjik është më e lartë nga sa mendohej më pare dhe prek pothuajse gjysmën e popullsisë në botë.

Pavarësisht se janë të zakonshme, çrregullimet psikologjike nuk diagnostikohen nga mjekët. Më pak se gjysma e atyre që plotësojnë kriteret diagnostikuese për çrregullime psikologjike identifikohen nga mjekët.

Individët, gjithashtu, duket se hezitojnë të kërkojnë ndihmë profesionale. Vetëm 2 në çdo 5 persona që përjetojnë një gjendje psikologjike të çrregulluar kërkojnë ndihmë në vitin e fillimit të çrregullimit.

Normat e përgjithshme të çrregullimeve psikiatrike janë pothuajse identike për burrat dhe gratë, por dallimet gjinore të gjenden tek në paternat e çrregullimeve psikologjike.

Pse gjinia?

Gjinia është përcaktues kritik i shëndetit mendor dhe çrregullimeve psikologjike. Sëmundshmëria e lidhur me çrregullimet psikologjike ka marrë shumë më tepër vëmendje sesa përcaktuesit dhe mekanizmat specifikë gjinorë që promovojnë dhe mbrojnë shëndetin mendor dhe nxisin qëndrueshmërinë ndaj stresit dhe vështirësive.

Gjinia përcakton fuqinë diferenciale dhe kontrollin që burrat dhe gratë kanë mbi përcaktuesit socio -ekonomikë të shëndetit dhe jetës së tyre mendore, pozitën e tyre shoqërore, statusin dhe trajtimin në shoqëri dhe ndjeshmërinë dhe ekspozimin e tyre ndaj rreziqeve specifike të shëndetit mendor.

Dallimet gjinore ndodhin veçanërisht në normat e çrregullimeve të zakonshme psikologjike– tek depresioni, ankthi dhe ankesat somatike. Këto çrregullime, në të cilat mbizotërojnë gratë, prekin afërsisht 1 në 3 persona në komunitet dhe përbëjnë një problem serioz të shëndetit publik.

Depresioni unipolar, i parashikuar të jetë shkaku i dytë kryesor i barrës globale të aftësisë së kufizuar deri në vitin 2020, është dy herë më i zakonshëm tek gratë.

Depresioni nuk është vetëm problemi më i zakonshëm i shëndetit mendor të grave, por mund të jetë më i vazhdueshëm tek gratë sesa tek burrat.

Zvogëlimi i përfaqësimit të tepërt të grave që janë në depresion do të kontribuonte ndjeshëm në zvogëlimin e barrës globale të aftësisë së kufizuar të shkaktuar nga çrregullimet psikologjike.

Shkalla e përhapjes së jetës për varësinë nga alkooli, një çrregullim tjetër i zakonshëm, është më shumë se dy herë më i lartë tek burrat sesa gratë. Në vendet e zhvilluara, afërsisht 1 në 5 burra dhe 1 në 12 gra zhvillojnë varësi nga alkooli gjatë jetës së tyre.

Burrat gjithashtu kanë më shumë se tre herë më shumë gjasa të diagnostikohen me çrregullime të personalitetit antisocial sesa gratë.

Nuk ka dallime të theksuara gjinore në normat e çrregullimeve të rënda psikologjike si skizofrenia dhe çrregullimi bipolar që prekin më pak se 2% të popullsisë.

Dallimet gjinore janë raportuar në moshën e shfaqjes së simptomave, shpeshtësinë e simptomave psikotike, rrjedhën e këtyre çrregullimeve, përshtatjen shoqërore dhe rezultatin afatgjatë.

Aftësia e kufizuar e lidhur me çrregullimet psikologjike bie më së shumti tek ata që përjetojnë tre ose më shumë çrregullime komorbide. Përsëri, gratë mbizotërojnë.

Faktorët e rrezikut specifik gjinor

Depresioni, ankthi, simptomat somatike dhe nivelet e larta të komorbiditetit janë të lidhura në mënyrë të konsiderueshme me faktorët e rrezikut të ndërlidhur dhe bashkëshfaqës, siç janë rolet e bazuara në gjini, stresuesit dhe përvojat dhe ngjarjet negative të jetës.

Faktorët e rrezikut specifik gjinor për çrregullimet e zakonshme psikologjike që prekin në mënyrë disproporcionale gratë përfshijnë dhunën me bazë gjinore, disavantazhin socio-ekonomik, pabarazinë e të ardhurave dhe të ardhurat e ulëta, statusin dhe rangun e ulët ose të varur shoqëror dhe përgjegjësinë e pandërprerë për kujdesin e të tjerëve.

Prevalenca e lartë e dhunës seksuale ndaj së cilës ekspozohen gratë dhe shkalla përkatësisht e lartë e Çrregullimit të Stresit Post Traumatik (PTSD) pas dhunës së tillë, i bën gratë grupi më i madh i vetëm i njerëzve të prekur nga ky çrregullim.

Dallimet gjinore në kërkimin e ndihmës

Ekzistojnë dallime gjinore në modelet e ndihmës që kërkojnë të prekurit me çrregullime psikologjike. Gratë kanë më shumë gjasa të kërkojnë ndihmë dhe t’ia zbulojnë problemet e shëndetit mendor mjekut të tyre të kujdesit shëndetësor parësor, ndërsa burrat kanë më shumë gjasa të kërkojnë kujdes specialist të shëndetit mendor dhe janë përdoruesit kryesorë të kujdesit spitalor.

Burrat kanë më shumë gjasa se gratë të zbulojnë problemet me përdorimin e alkoolit tek ofruesi i tyre i kujdesit shëndetësor.

Stereotipat gjinorë në lidhje me prirjen ndaj problemeve emocionale te gratë dhe problemet e alkoolit tek burrat, duket se përforcojnë stigmën sociale dhe kufizojnë ndihmën për të kërkuar përgjatë linjave stereotipike. Ato janë një pengesë për identifikimin dhe trajtimin e saktë të çrregullimeve psikologjike.

Pavarësisht nga këto dallime, shumica e grave dhe burrave që përjetojnë shqetësime emocionale dhe/ose çrregullime psikologjike nuk identifikohen ose trajtohen nga mjeku i tyre.

Problemet e shëndetit mendor të lidhura me dhunën janë identifikuar gjithashtu dobët. Gratë ngurrojnë të zbulojnë historitë e viktimizimit të dhunshëm nëse mjekët nuk pyesin për këtë drejtpërdrejt.

Kompleksiteti i rezultateve shëndetësore të lidhura me dhunën rritet kur viktimizimi nuk zbulohet dhe rezulton në norma të larta dhe të kushtueshme të përdorimit të sistemit të kujdesit shëndetësor dhe të shëndetit mendor.

Burimet:

Oram, S., Khalifeh, H., & Howard, L. M. (2017). Violence against women and mental health. The Lancet Psychiatry4(2), 159-170.
Russo, N. F., & Tartaro, J. (2008). Women and mental health. Praeger Publishers/Greenwood Publishing Group.
WHO World Mental Health Survey Consortium. (2004). Prevalence, severity, and unmet need for treatment of mental disorders in the World Health Organization World Mental Health Surveys. Jama291(21), 2581-2590.