Vox

Të kuptuarit e gjinisë si (jo) binare

Që nga paraqitja e parë e dallimeve gjinore në 1894 në librin ‘’Burri dhe gruaja’’ të Havelock Ellis, këto dy terme kanë krijuar antonimet më të njohura në histori që përbëjnë botën tonë binare si femër-mashkull, maskulinitet-feminitet, homoseksual-heteroseksual e shumë të tjera. Gjatë pritjes së një fëmije, prindërit kanë ceremoni të ‘’zbulimit’’ të seksit të fëmijës dhe njëkohësisht supozojnë gjininë e tyre kurse para ditës së parë të mësimit, shkolla duhet të plotësojë opsionin ‘’djalë’’ apo ‘’vajzë’’ për nxënësit.

Kjo metodë ka përcjellë shoqërinë që moti dhe e përcjellë individin gjatë tërë jetës, ku pritshmëritë për sjelljet, veshjet dhe tiparet e personalitetit paraqiten në të gjitha fushat e jetës. Mirëpo aktivizmi social dhe hulumtimet akademike të viteve të fundit kanë bërë presion në emërtimin binar të përdorur deri tani si në gjini, orientim seksual, e shumë dimensione të tjera jo-gjinore.  
Ideja se gjinia është konstrukt social i ndarë nga seksi ynë biologjik është mjaft e përhapur në literaturë. Mirëpo, fatkeqësisht gjinia jonë konsiderohet statike, fillon dhe përfundon ende pa ardhur ne në jetë, mësohemi se gjinia jonë është diçka jo e jona, diçka e paracaktuar, diçka e pandryshuar. jonë fillon dhe përfundon me përcaktimin e seksit tonë biologjik rreth javës së 14 të shtatëzanisë të nënave tona. Çka duhet kuptuar është se edhe pse gjinia e një personi mund të fillojë me caktimin e seksit të tyre, ajo vazhdon të zhvillohet me ndërveprimin e trupit, identitetit dhe të shprehurit tonë individual, do të thotë shumë më vonë se në javën e 14 të krijimit tonë mund të kuptojmë se cilës gjini i përshtatemi ose jo.  

Fillimisht, edhe pse termi interseks është përdorur për herë të parë në vitin 1917, shoqëria vazhdon të mendojë në mënyrë binare edhe për seksin biologjik, si femër apo mashkull. Pavarësisht, gjinia e një personi dhe lidhja e saj me trupin shkon përtej organeve të riprodhimit. Këtu inkorporohet edhe shprehja gjinore që përfshin sjelljet tona, dukjen tonë, interesat tona që zakonisht vendosen në një spektër të maskulinitetit dhe feminitetit që përfshin rolet e paravendosura nga shoqëria. Të gjitha këto elemente që konsiderohen brenda domenit të një gjinie përjetojnë ndryshime të shumta që ndikojnë në afrimin ose largimin me gjininë e një individi.

Eksplorimin e kësaj e pengon sistemi binar në të cilin rritemi, i cili na kufizon në njërën prej gjinive bazuar në seksin tonë dhe tiparet fizike që i kemi: burrë/grua dhe asgjë tjetër. Të kuptuarit e gjinisë si binare ka formësuar gjendjen e shoqërisë dhe ka bërë që shumë aspekte të jetës t’i shohim në kategori binare. ‘’Postgenderists’’ supozojnë se baza biologjike e kognicionit gjinor, identitetit gjinor dhe preferencës seksuale limiton kapacitetin tonë si njerëz duke përfshirë komunikimin me njëri-tjetrin dhe kuptimin ndërsubjektiv.  

Përveç përcaktimeve gjinore, janë krijuar edhe korniza gjinore që janë imponuar te njerëzit dhe ata që janë ndjerë dhe/ose janë shprehur jashtë këtyre rregullave kanë qenë dhe janë viktima të diskriminimit, madje edhe dhunës. Siç u përmend, ky proces fillon që në një moshë të re kur ne fillojmë të kemi një ide për gjininë dhe identitetin gjinor që na u është imponuar dhe pas një kohë kuptojmë se ndjehemi jo rehat me çka identifikohemi. Ndryshimi i kësaj fillimisht bazën e ka te vetë individi që zgjedhë të eksplorojë konceptin e gjinisë dhe të kuptojë më tepër për veten dhe me çfarë ata ndjehen rehat.  
Ndryshimet në sistemet diagnostifikuese në dekadat e fundit tregojnë për një vlerësim më të lartë të gjinisë, shprehjes dhe seksualitetit të individit dhe kjo duhet të reflektojë në besime më të gjera kulturore. Por, dhe me këtë liri të krijuar për të hulumtuar identitetin gjinor, njerëzit ndjehen të pasigurtë të dalin jashtë kufijve binarë. Si demonstrim, në një studim me 790 pjesëmarrës nga Lindqvist, et al. në vitin 2020, ku gjinia u përcaktua me përgjigje të lira nga ta, vetëm gjashtë persona përdoren terme të ndryshme prej ‘’burrë’’ dhe ‘’grua’’. Arsye për këtë është pikërisht frika për të dalë jashtë rregullave gjinore që shumë individë e shohin si diçka të pasigurtë dhe të rrezikshme për sigurinë dhe lirinë e tyre.   

Për shkak se një individ mund të ndjehet se nuk i përket asnjë gjinie që i përkasin njerëzit e tjerë, terme të reja për gjininë krijohen kohë pas kohe. Kjo mund të komplikojë më tepër çështjet gjinore dhe emërimit të gjinisë së dikujt. Prapë se prapë, nuk duhet të minimizohen ndjenjat negative që përjetojnë individët gjatë procesit që kalojnë për ti dhënë emër asaj që ndjejnë dhe mosrespektimit të mëtutjeshëm që përjetojnë nga njerëzit e tjerë. Po ashtu, e rëndësishme për individin por edhe të tjerët si mbështetës është edhe pranimi se këto emërime mund të ndryshojnë me kalimin e kohës. Nëse emërimi ose identifikimi ynë i ri lind nga parehatia që ndjejmë me diçka që jemi identifikuar për shumë kohë, nuk duhet të mohojmë faktin se çdo emërim mund të ndryshojë për të njejtën arsye. Njëjtë si individi, evolvon edhe gjuha dhe një emërim i ri mund të na përshkruajë më mirë se një i vjetër.  

Gjithçka që ka lindur dhe do të lind nga gjinia është proces së pari personal dhe pastaj social që është vazhdimisht në presion të ndryshimeve të secilit prej nesh në mënyrë kolektive. Për të gjithë ne si individë në zhvillim dhe në rolin e mbështetësve për njëri tjetrin është e rëndësishme të kuptojmë fluiditetin dhe ndryshueshmërinë e këtyre proceseve. Ka shumë e shumë dimensione të tjera përveç atij gjinor që përbëjnë identitetin e individit. Para se të identifikohemi si çfarëdo, jemi njerëz, nuk jemi të njëjtë, aq më pak të barabartë, mirëpo meritojmë të jetojmë të lirë duke u gëzuar me atë që jemi, pa qenë të rrezikuar nga njëri tjetri.  


About the author

Era Hamiti

Era Hamiti

Era Hamiti është studente e nivelit Master në drejtimin Psikologji Shkollore dhe Këshillim si dhe në përfundim të studimeve Bachelor në Gjuhë Angleze. Punon si Zyrtare për Komunikim në organizatën FLOSSK. Angazhimet e tjera të saj përfshijnë punën si hulumtuese dhe avokuese për të drejtat e njeriut me fokus të veçantë në të drejtat e individëve dhe komuniteteve të margjinalizuara dhe të drejtat e fëmijëve.

Add Comment

Click here to post a comment